Ταξιδεύοντας σε όλη την Ελλάδα μέσα από έθιμα και παραδόσεις της Αποκριάς και της Καθαράς Δευτέρας

30

Η Καθαρά Δευτέρα για τους Έλληνες ήταν πάντα μια πολυσήμαντη μέρα. Για τους πιστούς είναι η πρώτη μέρα μιας μακράς νηστείας 40 ημερών μέχρι το Πάσχα, μια περίοδος καθαρότητας από τις καθημερινές ανθρώπινες αδυναμίες με στόχο τη σωματική και πνευματική κάθαρση!

Για τους μικρούς ήταν η τελευταία μέρα των αποκριών, μια μέρα με παιχνίδι και το πέταγμα του χαρταετού. Για τις νοικοκυρές, μια πρόκληση να δημιουργήσουν τα καλύτερα νηστίσιμα φαγητά και για τους άνδρες, η ευκαιρία για να βρεθούν με την οικογένεια, να παίξουν με τα παιδιά τους και να φτιάξουν τον χαρταετό που ήταν πάντα χειροποίητος!

Η τελευταία μέρα της Αποκριάς καθώς και η Καθαρά Δευτέρα είναι μέρες γεμάτες με ιδιαίτερες παραδόσεις που γιορτάζονται σε όλη τη χώρα…Κάθε περιοχή έχει τα δικά της ξεχωριστά έθιμα. Πάμε να τα ανακαλύψουμε!

Έθιμα από όλη την Ελλάδα

Στην Ξάνθη , αναβιώνει «το κάψιμο του Τζάρου», ενός ανθρώπινου ομοιώματος που οι Θρακιώτες τοποθετούσαν πάνω σε πουρνάρια. Ντόπιοι και επισκέπτες της πόλης συγκεντρώνονταν στο κέντρο της πλατείας και έκαιγαν το ομοίωμα, προκειμένου το καλοκαίρι να αποφύγουν τους ψύλλους! Το έθιμο έχει ρίζες στους πρόσφυγες από το Σαμακώβ της Ανατολικής Θράκης και συμβαίνει κάθε χρόνο από τους κατοίκους του ομώνυμου συνοικισμού!

Στην Καβάλα, οι νέοι τρέχουν να ”πιάσουν το φίδι”. Μη φοβάστε, δεν είναι κάποιο αληθινό φίδι αλλά ένα φουσκωτό! Σήμερα η έκφραση έχει κυριολεκτική σημασία, καθώς ο δήμος καλεί τα παιδιά να εντοπίσουν το ερπετό. Ωστόσο προπολεμικά, η έκφραση είχε μεταφορική χροιά, καθώς χρησιμοποιούνταν από τους μεγαλύτερους για να κοροϊδέψουν τους νέους!

Στην Κοζάνη δεν πετούν χαρταετό. Είναι η πόλη που πετά αυτοσχέδια μικρά αερόστατα που έχουν φτιάξει οι κάτοικοι. Το θέαμα είναι μαγικό καθώς βάζουν φωτιά στο πανί της κατασκευής και αμέσως το αερόστατο παίρνει ύψος και σιγά- σιγά ανυψώνεται! Οι ηλικιωμένοι του Πεντάλοφου (του χωριού που γεμίζει με χρωματιστά ιπτάμενα αερόστατα) λένε ότι το πέταγμά τους καθιερώθηκε την Καθαρά Δευτέρα καθώς τότε οι μάστορες δεν είχαν ξεκινήσει ακόμη τα ταξίδια τους. Οι Πενταλοφίτες ταξίδευαν από άκρη σε άκρη της χώρας και έφταναν μέχρι τα παράλια της Mεσογείου, την Συρία και τις χώρες της Mέσης Ανατολής για να κτίσουν πέτρινα οικοδομήματα!

Στα Τρίκαλα στήνουν τον καραγκούνικο γάμο, όπως παραδοσιακά γινόταν μέχρι και τη δεκαετία του 1960-70 σε πολλά χωριά της Δυτικής Θεσσαλίας. Κάτοικοι του χωριού, αφού έχουν γεμίσει το στομάχι τους με την παραδοσιακή φασολάδα, συγκεντρώνονται στην πλατεία για να περάσουν τα στέφανα στο ζευγάρι. Η διαδικασία ξεκινά πρώτα με τους αρραβώνες. Στην πλατεία φτάνει από τη μία το σόι του γαμπρού και από την άλλη το σόι της νύφης, ντυμένοι με παραδοσιακές στολές. Η παρωδία της υπόθεσης είναι ότι ως νύφη ντύνεται συνήθως κάποιος νεαρός άνδρας, ο οποίος φοράει την  παραδοσιακή νυφιάτικη φορεσιά. Το γέλιο είναι άφθονο και γίνεται ακόμη περισσότερο όταν εμφανίζεται ο παπάς με την παπαδιά πάνω σεμηχανάκι μεγάλου κυβισμού!

Στο Γαλαξίδι και αλλού στη Φωκίδα στήνουν τα αλευρομουτζουρώματα, ένα «πρωτότυπο» αποκριάτικο έθιμο στο οποίο οι συμμετέχοντας οπλίζονται με αλεύρι και φούμο και η πόλη μετατρέπεται σε «εμπόλεμη ζώνη». Μικροί και μεγάλοι ξεκινούν από την «καρδιά» τη πόλης και καταλήγουν στο λιμάνι, παίζοντας αλευροπόλεμο. Ένα σύννεφο καπνού καλύπτει την πόλη, όπου ξεχωρίζουν μόνο οι πολύχρωμες φιγούρες των συμμετεχόντων οι οποίοι αργότερα, ανάβουν φωτιές και χορεύουν. Μάλιστα, τα πρώτα χρόνια έβαφαν το πρόσωπό τους με κάρβουνο και φορούσαν στη ζώνη μεγάλες κουδούνες!

Παρόμοια είναι η γιορτή και στη Ρόδο, όπου κάτοικοι του Αρχάγγελου βάφουν μαύρα τα πρόσωπά τους και κυκλοφορούν έτσι όλη τη μέρα. Το έθιμο με τα «μουζώματα» είναι κατάλοιπο των Διονυσιακών γιορτών. Έχει ρίζες από τότε που οι κάτοικοι του χωριού ντύνονταν την ημέρα της Καθαράς Δευτέρας με προβιές από πρόβατα και κατσίκια. Παράλληλα, κάλυπταν τα πρόσωπά τους με πίτουρα και σπασμένο κάρβουνο στο οποίο έριχναν λίγο λάδι!

Στα Χανιά αναβιώνει το έθιμο της καμήλας, ενός διονυσιακού εθίμου που πρωτοεμφανίστηκε τον 19ο αιώνα. Από το πρωί της Καθαράς Δευτέρας κατασκευάζουν την καμήλα, τοποθετώντας στο κεφάλι της ένα καρούλι που ανοιγοκλείνει με το τράβηγμα ενός σχοινιού. Ως μάτια τοποθετούνται δύο μανταρίνια ζωγραφισμένα και ντύνουν το σώμα με προβιές κουνελιών. Στην καμήλα μπαίνουν συνήθως τρεις άνθρωποι -ένας κρατάει το κεφάλι στερεωμένο σε ένα ξύλο και οι άλλοι δύο, με τη βοήθεια κοφινιών, σχηματίζουν τις καμπούρες της. Η καμήλα κάνει βόλτα στους δρόμους του χωριού Καιάνα και καταλήγει στην πλατεία που το γλέντι κορυφώνεται!

Στην Ζάκυνθο την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, μετά την καρναβαλική παρέλαση, πραγματοποιείται η Κηδεία της Μάσκας με την οποία κλείνει οριστικά το τριώδιο. Μπροστά βρίσκεται η μπάντα η οποία παίζει σε πένθιμο τόνο, αλλά και σε κωμικό. Πίσω τα φαναράκια, πιο κάτω το χρωματιστό φέρετρο του Καρνάβαλου και στο φινάλε η ”θλιμμένη” οικογένεια με την ”τραγική” φιγούρα της χήρας μέσα στα μαύρα. Στο τέλος της ”ιεροτελεστίας”, μετά την τελευταία βόλτα στους δρόμους της πόλης, καταλήγει στο λιμάνι όπου ο βασιλιάς Καρνάβαλος καίγεται με το φέρετρό του ανοιχτά στο πέλαγος, με τα πυροτεχνήματα να σκίζουν τον νυχτερινό ουρανό. Επίσης το Καρναβάλι δεν περιορίζεται μόνο στην πόλη, αλλά μεταφέρεται και σε όλα τα χωριά του νησιού.

Την τελευταία Κυριακή της Αποκριάς, στις πλατείες της Καστοριάς και στα χωριά στήνονται μεγάλες φωτιές, τηρώντας ένα προχριστιανικό έθιμο που ακούει στο όνομα Οι μεγαλύτερες μπουμπούνες είναι της πλατείας Ντουλτσού, της γειτονιάς του Απόζαρι, της πλατείας Ομονοίας και της γειτονιάς του παλαιού Νοσοκομείου. Γύρω από την αναμμένη μπουμπούνα, οι παρευρισκόμενοι πίνουν και γεύονται εδέσματα της μέρας της Αποκριάς, που καταναλώνονται εν όψει της Καθαράς Δευτέρας. Λαϊκές ορχήστρες παίζουν τοπικούς παραδοσιακούς σκοπούς και ακολουθεί χορός μέχρι να σβήσει η μπουμπούνα και να πάρει μαζί της τα κακά πνεύματα, ώστε ο εξαγνισμός της Σαρακοστής να ξεκινήσει χωρίς αυτά. Στα σπίτια, οι νοικοκυραίοι τηρούν το έθιμο του “Χάσκαρη”. Είναι ένα συμβολικό έθιμο που πραγματοποιείται στα σπίτια της Καστοριάς επίσης την τελευταία Κυριακή της αποκριάς. Μετά το βραδινό φαγητό διασκεδάζουν όλοι με τις προσπάθειες που καταβάλουν όλα τα μέλη της οικογένειας για να “πιάσουν” με το στόμα ολάνοιχτο το βρασμένο αυγό που τους προσφέρεται με τη βοήθεια ενός ξύλινου ραβδιού και μιας κλωστής στην οποία δένεται το αυγό. Ο συμβολισμός του χάσκαρη έχει να κάνει με τη σαρακοστή. Με αυγό κλείνει το στόμα για την νηστεία, με αυγό ανοίγει ξανά το βράδυ της ανάστασης.

Με πληροφορίες από mixanitouxronou